ҰЛЫ ДАЛА ИМПЕРИЯСЫ
XIII — XV ғасыр
Алтын Орда жауынгері
XIII — XV ғасыр
Алтын Орда жауынгері — Ұлы Даладағы әскери мәдениеттің символы. Дулыға, сауыт-сайман, қылыш пен садақ оның жауынгерлік дәстүрінің маңызды бөлігі болды.
Зерттеу →Алтын Орда — Ұлы дала жүрегінен туған империя. Оның жолы XII–XV ғасырлардағы көшпенді және отырықшы мәдениеттердің өзара ықпалдасуымен айқындалады. Төмендегі жеті кезең — мемлекеттің қалыптасуынан бөлініп шығуына дейінгі тарихи шындық.
1227
01 — Қалыптасуы
1227 жылы Шыңғысхан қайтыс болғаннан кейін оның ұлыстары мұрагерлеріне бөлінді. 1235 жылы Қарақорымда өткен құрылтайда Батысқа жорық жасау туралы шешім қабылданды. Жорықты Жошының ұлы Бату хан басқарды.
1236–1242 жылдардағы жорықтар нәтижесінде моңғол әскерлері Еділ бойы, Солтүстік Кавказ және Шығыс Еуропаның кең аумақтарына дейін жетті.
1240
02 — Ұлы дала империясы
Бату жорықтары нәтижесінде Жошы ұлысының батыс бөлігінде алып саяси кеңістік қалыптасты. Оның аумағы Ертістен Дунайға дейінгі далалық өңірлерді, Еділ бойын, Солтүстік Кавказды және Шығыс Еуропаның бір бөлігін қамтыды.
Негізгі орталықтары:
XIII–XIV
03 — Сарай және сауда
XIII–XV ғасырларда Еуропа мен Азияны жалғайтын Ұлы Жібек жолының басты тармақтарын бақылап, халықаралық сауда мен экономикалық-мәдени байланыстардың дамуына зор ықпал етті.
Алтын Орда Еуразия кеңістігіндегі транзиттік сауда жолдарын өз қол астына ұстап, Қытай, Орта Азия, Иран және Еуропа елдері арасындағы керуен саудасын қорғады.
1260–1341
04 — Мәдениет және ислам
Берке хан тұсында исламның ықпалы күшейе бастады. XIV ғасырда Өзбек ханның билігі кезінде ислам мемлекеттік дін ретінде орнығып, қалаларда мешіттер мен медреселер салынды.
Алтын Орда мәдениеті түркі, моңғол және отырықшы өркениеттердің өзара ықпалдасуы нәтижесінде қалыптасты.
XIII–XIV
05 — Мемлекеттік жүйе
Алтын Ордадағы мемлекеттік басқару әскери-әкімшілік жүйеге негізделді. Ел аумағы ұлыстарға бөлініп, маңызды аймақтарды арнайы тағайындалған әкімдер басқарды.
Әскер ондық жүйемен ұйымдастырылды:
Салық жүйесі де мемлекеттің экономикалық құрылымының маңызды бөлігі болды.
1357–1380
06 — Дүрбелең кезең
Жәнібек хан қайтыс болғаннан кейін билік үшін күрес күшейді. 1357–1380 жылдары Алтын Ордада көптеген хандар ауысып, мемлекет саяси тұрақсыздық кезеңіне түсті.
1380 жылғы Куликово шайқасы және кейінгі Әмір Темір жорықтары мемлекеттің әлсіреуіне әсер етті.
XV
07 — Ыдырауы және мұрасы
Ішкі саяси қақтығыстар, билік үшін күрес және сыртқы соғыстар Алтын Орданың әлсіреуіне алып келді.
XV ғасырда оның аумағында жаңа саяси құрылымдар қалыптасты:
Алтын Орданың саяси және мәдени мұрасы кейінгі дала мемлекеттерінің, соның ішінде Қазақ хандығының қалыптасу тарихымен тығыз байланысты.
XIII — XV ҒАСЫРЛАР
Алтын Орданың қалыптасуы мен дамуына ықпал еткен билеушілер.
1224–1227
Жошы ұлысының негізін қалаушы және Дешті Қыпшақ даласындағы саяси бірліктің қалыптасуына ықпал еткен тұлға.
1227–1255
Алтын Орданың саяси негізін қалыптастырған билеуші. Оның тұсында мемлекеттің маңызды орталықтары дамыды.
1257–1266
Мемлекеттің саяси және экономикалық ықпалын күшейтті. Исламды қабылдап, мұсылман әлемімен байланыстарды нығайтты.
1266–1280
Алтын Орданың дербестігін нығайтып, мемлекеттің сыртқы байланыстарының дамуына ықпал етті.
1313–1341
Алтын Орданың ең қуатты билеушілерінің бірі. Оның тұсында мемлекет саяси және экономикалық гүлдену кезеңіне жетті.
1342–1357
Өзбек ханның саясатын жалғастырып, мемлекеттің тұрақтылығын сақтауға тырысты.
1380–1395
Алтын Орданың бытыраған аумақтарын қайта біріктіріп, мемлекеттің бұрынғы саяси ықпалын қалпына келтіруге ұмтылды.
1465–1481
Ұлы Орда кезеңіндегі маңызды билеушілердің бірі. Алтын Орда саяси дәстүрінің жалғастығын көрсетті.
Еділ бойындағы алғашқы астана, қазіргі Астрахань облысының жерінде.
Жаңа Сарай — Сарай-Батудан солтүстікте, Еділ бойында орналасқан Берке ханның астанасы.
Еділ бойындағы көне қала, солтүстік сауда жолдарының маңызды түйіні.
Қырым жағалаындағы порт қалалары — Қара теңіз саудасының қақпасы.
Орталық Азиядағы көне өркениет орны, Шығыс сауда жолдарының бастауы.
Жолдар схемалық түрде көрсетілген. Картадағы сауда жолдарының бірін басыңыз — оның тарихи рөлі туралы қысқаша мәлімет шығады.
Алтын Орда дәуірінен жеткен тарихи мұралар.
01
Жауынгерлердің қорғаныс киімдері мен әскери жабдықтары.
02
Дала жауынгерлерінің қару-жарағы мен әскери дәстүрлері.
03
Алтын Ордадағы ақша айналымы мен экономикалық байланыстардың айғағы.
04
Ортағасырлық зергерлік өнер мен көркемдік дәстүрлер.
05
Күнделікті өмірді, қолөнерді және қала мәдениетін танытатын бұйымдар.
